vrijdag, juli 20, 2012

Zeg het met een theaterstuk



Een mooie politieke litteraire oefening uit Frankrijk: Julien Dray, een beetje buitenbeentje in de Parti Socialiste, beschrijft in een toneelstuk hoe de verschillende militanten omgaan met de eerste maanden aan de macht van François Hollande. De personages zijn goed gekozen: een ideologische en theoretische universiteitsstudent, een gepensioneerde schooldirectrice, een technocratische cabinetard uit Parijs...

Het stuk is de moeite om meerdere redenen:

De referenties voor een socialistische machtsovername, 1981 en 1997, hebben telkens voor verdeeldheid gezorgd tussen een ideologisch en radicaal deel van de partij, dat een andere samenleving wil realiseren, en de eerder pragmatische, centrumstroming. Mitterrand beleed in woorden het eerste programma ('wie niet breekt met de kapitalistische samenleving, kan geen lid zijn van de Parti Socialiste'), en in zijn eerste twee jaar ook in daden: sociale uitkeringen en huursubsidies werden fors verhoogd ('les pauvres sont riches', titelde Libération toen). Helaas stroomde al het uitgegeven geld weg via consumptie van buitenlandse producten. In 1983 wendde de president de steven naar een meer centrumgericht beleid. Onder Jospin was dit ook meer de richting die domineerde. De regering van toen (met DSK en Martine Aubry als hoofdrolspelers) voerde toen wel de 35-urenweek in, maar privatiseerde bijvoorbeeld ook een pak staatsbedrijven.

De linkervleugel van de PS heeft al lang het gevoel dat de afstraffing van 2002, toen Jospin werd voorbij gestoken door Jean-Marie Le Pen, deels door de lage opkomst, maar ook omdat veel kiezers voor kleinere linkse kandidaten gingen, en die van het referendum over de Europese Grondwet in 2005, het gevolg is van een te conformistische opstelling tegenover het 'neoliberale internationale systeem'. Toen Hollande (die ook eerder gematigd is) de primaires won, had hij niet de volle enthousiaste steun van deze mensen, die ongeveer 20 procent wegen in de partij. Die 20 procent mogen niet doen vergeten dat Martine Aubry haar renovatie van de PS grotendeels heeft gebouwd op het inkapselen van de linkervleugel, die op dat ogenblik de sterkste vernieuwingsdynamiek bezat. Als tegenprestatie heeft Hamon (partijwoordvoerder) zich geen kandidaat gesteld bij de primaires, waar vervolgens Montebourg als een vrijbuiter hem de kaas van het brood heeft gegeten. Tijdens de campagne zal de verleiding van Mélenchon vrij groot geweest zijn.

Probleem: Hollande is aan de macht gekomen in een periode van grote financiële crisis en is eigenlijk meteen aan het besparen geslagen. Zo zijn alle ambtenarenweddes bevroren en worden nieuwe aanwervingen in prioritaire ministeries (Politie, Justitie, Onderwijs) gecompenseerd door te knippen in de anderen (Buitenlandse Zaken, Sociale Zaken, Hoger Onderwijs & Wetenschappelijk Onderzoek...). Een van de grote argumenten van het FN (zoals ook in het toneelstuk terugkomt) is dat 'links of rechts geen verschil maakt' voor wie met een klein inkomen moet rondkomen en zich overal uitgesloten voelt. De PS controleert alle machten, maar er is geen geld.

Hollande en Ayrault zullen uiteraard hun beste doen om iedereen over de streep te trekken: de meeste beslissingen van de verguisde Sarkozy vliegen de prullenmand in, de huurprijzen in de grote steden zijn binnenkort geblokkeerd (als je opnieuw verhuurt zonder werken uit te voeren, mag je de prijs niet meer opslaan als eigenaar), ethische dossiers als openstelling van het huwelijk en euthanasie worden naar voor geschoven...

De electorale overwinning was eigenlijk redelijk nipt, achteraf bekeken. Geen enkele peiling had aangegeven dat Sarkozy, met een zeer geradicaliseerde campagne, nog 48 procent zou halen. Bovendien lijken de meeste Hollande-kiezers eigenlijk anti-Sarkokiezers te zijn, niet per se overtuigd door het PS-programma. De kans dat ze van kant wisselen binnen vijf jaar, is dus vrij groot. De belastingsverhogingen die nu worden doorgevoerd, zijn weliswaar rechtvaardiger dan die van Sarkozy, die de rijken erg ontzag. Toch gaan ze zonder twijfel ook bij de middenklasse gevoeld worden.

Gevolg: ondanks oproepen tot eenheid, waarvan getuige de gezamenlijke motie van Martine Aubry en eerste minister Ayrault voor het congres in het najaar, is het uitkijken of iedereen in het gelid blijft in weinig opbeurende tijden. De interne verkiezingen bepalen de samenstelling van de partijraad en kiezen in een tweede fase ook een nieuwe voorzitter. Vier jaar geleden gaf dit aanleiding tot een weinig aantrekkelijk spektakel. Iedereen aan de top wil dit vermijden, maar de linkse stroming van Benoît Hamon (gedelegeerd minister voor sociale economie) komt hoe dan ook met een eigen tekst. Ayrault wil hem verbieden die ook te ondertekenen als motie, en eist dat hij zich achter de consensustekst schaart, zoals andere ministers. Montebourg, die zich profileerde op de 'demondialisatie' gedurende de primaires, wil geen enkele tekst tekenen.

Het concrete spanningsdossier is het Europese begrotingsverdrag, dat Merkel en Sarkozy onderhandelden in maart. Tijdens de campagne pleitte Hollande voor amenderingen. Die heeft hij niet verkregen. Hierdoor zal Frankrijk waarschijnlijk verplicht zijn een budgettaire gouden regel in de grondwet op te nemen, waar de PS altijd al tegen geweest is. Europa is in Frankrijk vrij gevoelig: de meeste kiezers zijn zeer Eurosceptisch. Ter linkerzijde wordt Europa overwegend gezien als een vehikel voor bedrijfsbelangen, of als een symbool voor de teruglopende inkomens uit arbeid en de immer stijgende inkomens uit kapitaal. Europa staat voor hen voor delokaliseringen, werkloosheid en groeiende sociale ongelijkheid. Dat Frankrijk in de eurocrisis negatieve rente betaalt, is een extra aanmoediging voor Hollande om gewoon door te gaan en de Europese afspraken uit te voeren. Het onmiddellijke resultaat van de spanningen over het verdrag zal waarschijnlijk bescheiden zijn (misschien een motie van 15-18 procent op het congres), maar het kan zijn belang hebben voor de rest van het quinquennat en op termijn ook de positie van Ayrault, die de laatste tijd al te parmantig zijn 'gezag' als eerste minister probeert te vestigen. Zo heeft hij Nicole Bricq, minister van Ecologie, gedegradeerd naar het departement buitenlandse handel, over een vrij futiel conflict (olieboringen in Guyana; eigenlijk hadden ze hetzelfde standpunt, maar was Bricq iets te ver gegaan tegenover Total).

Julien Dray is momenteel even uitgerangeerd bij de PS. Hij had recent het onverstandige idee om tussen de twee rondes bij de presidentsverkiezingen een feestje te organiseren voor zijn verjaardag, waarop ook de pers, alle socialistische kopstukken en... DSK uitgenodigd waren. Absolute anti-reclame. Traditioneel staat Dray, ex-studentenleider, voor de linkervleugel, maar de laatste jaren zijn Hamon en Montebourg hem duidelijk voorbij gesneld. Het is een aangename verrassing om deze tekst van hem te lezen. Voorzover ik kan vergelijken met mijn eigen ervaringen in Parijs, is het stuk vrij geloofwaardig geschreven.

Deze discussies lijken vanuit België misschien wat doctrinair of voorbijgestreefd, maar niets is minder waar. Het is niet omdat dit soort debatten over grote politieke oriëntaties leeft, dat de PS per definitie een verouderd of zinloos beleid zou voeren. Integendeel: er wordt behoorlijk wat geïnnoveerd via denktanks of lokale experimenten. Wie bovendien in eigen huis dit soort vervaarlijke sparringpartners heeft, weet zijn argumenten extern des te beter te verdedigen. De tekst van Dray geeft mooi aan hoe er van onderaan op de ladder bij de PS inhoudelijk stevig gediscussieerd wordt. Vergaderingen kunnen soms bijzonder lang duren, of niet gespeend zijn van enige machtspolitiek (waarbij men het standpunt van de plaatselijke baron of van zijn motie herhaalt), maar door de band doen militanten een oprechte poging om zich te informeren over actualiteit, economie en geschiedenis, en een toegevoegde waarde te scheppen in debatten. Het is een voordeel van een kleinere militantenkern (de Franse en de Belgische PS hebben ongeveer evenveel leden), waar mensen ook een hogere bijdrage betalen en zich meer inzetten (een voordeel van de 35-urige werkweek) dan bij een doorsnee Vlaamse partij. Kortrom, de politieke cultuur (in de zin van het 'beleven' van politiek als sociale interactie) is veel dieper en doorleefder dan bij ons.


De tekst staat integraal op de site van het weekblad Marianne.



maandag, juli 16, 2012

Rechtsgeschiedenis op podcast

Een nieuwe interessante Memo-uitzending: een lang onderhoud (uitgesponnen over 3 uitzendingen) met Régine Beauthier, die aan de ULB rechtsgeschiedenis doceert. Thema: Droit et genèse de l'État, naar haar gelijknamige handboek. Klik hier voor de podcast.

zondag, juli 15, 2012

Verkiezingen in Huise, anno 1977


Tegengekomen bij het scannen van oude dia's: de muur van de schuur van Jerome Saelens in Huise, destijds buurman van mijn grootouders, waarschijnlijk volgeplakt in de aanloop naar de Kamer- en Provincieraadsverkiezingen van 1977 (thuis te brengen aan de hand van de verkiezingsaffiche van de BSP).  

Een jaar na de fameuze fusie der gemeenten van 1976, die Huise, Ouwegem en Zingem samenbracht, en dus Huise scheidde van Lozer, waar de della Failles traditioneel de plak zwaaiden als burgemeester. In 1976 haalden de liberalen een meerderheid in de nieuwe gemeente (52,1-47,9), onder andere na een berucht scheldincident op het plein in Huise waarbij Saelens gekleineerd werd door "mijnheer den archistek" van de andere lijst. Pas in 1982 komt een einde aan de liberale hegemonie in Zingem, wanneer een derde lijst (Anders: SP, VU, onafhankelijken) met 16% en twee zetels de twee mastodonten van een meerderheid houdt.

De tijd van de unitaire partijen ligt blijkbaar toch nog niet zo lang achter ons, als we naar de "B"SP-affiche kijken. Hadden we toen het Egmontpact maar gestemd (en BHV opgelost)... De frisse jongeling H. De Croo uit Brakel stond blijkbaar toen ook al op de lijst.

vrijdag, juli 13, 2012

Engelse zakkenvullerij in Gent, 1715



In de Parijse correspondentie van John Stair (ambassadeur voor George I van Groot-Brittannië), die ik in oktober-december 2009 in de National Archives in Kew verzamelde, kwam ik per toeval een briefje over Gent tegen, tussen alle diplomatieke, juridische en financiële (bilateraal Frans-Britse) stukken.
"Mylord,


C'est avec un tres sensible Chagrin que je me trouve obligez [sic] de porter mes plaintes a Vostre Excellence au nom et de la part de la garnison Imperiale qui est en garnison dans cette place contre le Sr Leathes Lieutenant Collonel et Commandant le bataillon bretton qui est dans nostre chateau de Gand. Ledit sr. Moyses Leathes bien loin de se contenter de tous les emoluments qui luÿ sont furnis tres largement par cette province, tant en logement, bois, charbons, chandelles &a, sest mis en devoir de se faire paÿer un tribut par un dragon de mon regiment qui est chargé de leur cantine dans les cazernes quils occupent, ainsÿ que vostre Excellence pourra le remarquer par la Copie des quittances cÿ jointes, comme aussÿ de sapproprier et de convertir en argent tout le charbons qui est destinéz pour les corps de garde qui dependent de cette ville, et de faire perir mes dragons par le froid, si je ne leur faisois achepter [sic] de ma bourse le chauffage necessaire; et un mot, Mÿlord, mes

[v°]


gages et emoluments ont esté Jusqes Icÿ englouttis avec tout le reste, quoÿ quils ne puissent mestre contestéz en vertús [sic] de la Commission cÿ Jointe, et patente de gouverneur qui ma esté conferee par Sa Majesté Brittannique et leurs hautes puissances les Seigneurs Estats generaux des provinces unies. Ce procedé, Mÿlord, est si opposéz aux intentions de Sa Majesté Britanique, et aux declarations que Monsieur de Lûmleÿ [Britse generaal, zie biografie bij Oxford DDNB] et les autres generaux nous ont fait de sa part dans le temps quils ont commandés en ce pays, et ou Ils ont agis [sic] toujours a nostre egards de la maniere du monde la plus gracieuse et equitable que nous avons tout lieu desperer que vostre Excellence ne nous refusera point la Justice que nous en demandons, et quelle voudra bien donner les ordres necessairs pour faire cesser touttes ces crapûlles et rapineries inusitees. 


J'aÿ lhonneur destre avec beaucoup de respect.


Mylord,


De vostre excellence


Le tres humble et tres obeissant serviteur
Le baron daudegnies
brigadier et gouverneur de gand

A gand le 23e novembre 1715"
Context: vanaf mei 1706 (Slag bij Ramillies) wordt het grootste deel van Vlaanderen en Brabant onder de voet gelopen door het leger van de geallieerde machten, die tegen Lodewijk XIV en zijn kleinzoon, de koning van Spanje, optrekken in de oorlog om de Spaanse Successie. Gent wisselt in 1708 voor ongeveer een half jaar van bezetter, maar grosso modo is er een Brits-Hollandse bezetting, die ervoor zorgt vooral goede maatjes te zijn met de lokale machtigen (adel, clerus), die geen heil zagen in een strak regime naar Frans model. 

Pas op 15 november 1715 wordt in Antwerpen door de Oostenrijkse, Britse en Staatse gevolmachtigden een akkoord bereikt (het Barrièretraktaat) over de overdracht van de Zuidelijke Nederlanden aan Keizer Karel VI. Onder het regime van het Barrièretraktaat valt een reeks vestingen onder een Brits-Hollandse bezettingsmacht, die moet betaald worden door de Keizer (lees: zijn belastingsplichtige Zuid-Nederlanders). Gent behoort daar niet meer toe, maar wordt tot de effectieve machtsoverdracht nog bezet door de troepen van het "Anglo-Bataafs condominium", of de geallieerde bezettingsmacht, in afwachting van de overdracht aan de nieuwe soeverein.

In dit briefje, gedateerd op 23 november 1715  zet gouverneur Jean-Florent Van Dam d'Audegnies van de vesting (het Spanjaardenkasteel = bij de ruïnes van de Sint-Baafsabdij, vlakbij Portus Ganda) zijn grieven uiteen over het gedrag van een Britse regimentscommandant.

Bovenop de al aanzienlijke contributies in natura die op de bevolking in het Gentse rusten, vordert een Britse officier nog eens cash geld in op de kantine van de dragonders van de gouverneur... en versjachtert hij de volledige kolenvoorraad van het garnizoen. Waardoor d'Audegnies uit eigen zak voor de verwarming van zijn troepen moet zorgen. Niet al te aangenaam in de barre novembermaand. De gouverneur, een in Hollandse dienst actieve Zuid-Nederlander (eigenlijk een "overloper" uit 1705, die eerder Lodewijks kleinzoon Filips van Anjou steunde), kan er dan ook niet echt mee lachen.

Ook Leathes' landgenoten, de hertog van Marlborough (cf. afbeelding) en zijn rechterhand Cadogan hadden een kwalijke reputatie voor goudstroperij in "onze gebieden". Blenheim Palace bij Oxford is een resultaat van dergelijke extractiepraktijken. Het is de verdienste van A.J. Veenendaal sr. om nog in de jaren '40 het beeld weerlegd te hebben als zouden voornamelijk de (overwegend protestantse) Staten-Generaal hun zuiderse (katholieke) buren slecht behandeld hebben. Ook Franse bevelhebbers als Villars (bij zijn veldtochten in Duitsland) waren niet veel beter. "Engraisser son veau" (naar het kasteel van Vaux-le-Vicomte, de voormalige verblijfplaats van Nicolas Fouquet, dat Villars behuisde) behoorde nu eenmaal tot de geplogenheden in oorlogstijd... Het zou verkeerd zijn om deze praktijken vanuit een moraliserend eenentwintigste-eeuws standpunt te veroordelen. (Rechts-)Historisch en sociologisch onderzoek leert dat plundering en corruptie maar misdrijven worden van zodra een statelijke mentaliteit, die een onderscheid maakt tussen algemeen (abstract) en particulier (concreet) belang, echt is ingeburgerd.

woensdag, juli 04, 2012

Histoire culturelle de la Wallonie (memo)

Een collectief van Franstalige professoren publiceerde recent een Histoire culturelle de la Wallonie (Mercator). Het immer uitstekende programma "Memo" interviewde de auteurs van de verschillende hoofdstukken (met o.a. Bruno Bernard, Claude Bruneel, Jean-Marie Cauchies, Alain Dierkens...). Zie hier.

zondag, juli 01, 2012

Lijst SAMEN voorgesteld aan de pers


Voor de vijfde keer (1988-1994-2000-2006-2012) doen we het in Zingem SAMEN ! Dit weekend werden de 19 kandidaten voor 14 oktober voorgesteld. Maar liefst 8 nieuwe mensen versterkten het team, dat uit 9 vrouwen en 10 mannen bestaat.

Meer weten ? Klik hier.