zaterdag, februari 26, 2011

Petit Palais

Un des derniers sur ma liste de musées parisiens. Une bién agréable surprise.








(peinture du XIXe représentant l'enterrement du comte de Flandres Charles le Bon au XIIe siècle, cf. assassinat décrit par le fameux chroniqueur Galbert de Bruges)







(Nattier, autoportrait)


(Chaise portative du duc de Lorraine)


(Corne de l'abondance)





maandag, februari 21, 2011

De eigentijdse oplossing voor de staatshervorming !


Suggestie van de Duitse natuurrechtsgeleerde Samuel von Pufendorf in zijn De statu imperii germanici liber unus (1667) (vervang het woord "religie" door "communautair", en je hebt een oplossing voor België):
"établir des Austrèges & des arbitres perpetuels pour regler ces differends à mesure qu'ils se forment, & renoncer à toutes les nouvelles gloses & les nouvelles interpretations que l'on y a données de part & d'autre, comme autant de poisons dangereux & de sources de divisions & de querelles, & rétablir cette ancienne loi de Licurgue, dont se servoient les Florentins avant le changement de Republique en Monarchie, qui défend de disputer sur les points qui se trouvent reglez par une Loi."

(In het Frans) geciteerd bij Jean Rousset de Missy, Les intérêts présens des puissances de l'Europe, Fondez sur les Traitez conclus depuis la Paix d'Utrecht inclusivement, & sur les Preuves de leurs Prétentions particulieres, Den Haag, Adriaan Moetjens, 1733, p. 52.
Verklaring: net zoals er vandaag discussie is over het confederaal, dan wel federaal karakter van België, waarbij de essentie erin bestaat dat in het eerste geval de deelstaten soeverein zijn, en in het tweede niet, was die er ook in het Heilig Roomse Rijk, vooral na de vrede van Westfalen in 1648. De Vrede gaf immers aan de keurvorsten, prinsen, staten, bisschoppen en steden (= Vlaanderen, Wallonië en Brussel) het recht een eigen buitenlandpolitiek te volgen en reduceerde de macht van de Keizer (Federale Regering) tot bijna niets. Het Keizerschap was veeleer een "waardigheid" dan een echte soevereiniteit, die berustte bij de verzameling van alle rijksleden in de permanente rijksdag in Regensburg ("Federaal parlement").

Pufendorf vraagt zich vervolgens af hoe het mogelijk is dat de leden onderling niet samenwerken, terwijl dat in hun objectief gezamenlijk belang zou zijn: de vereniging van de deelstaten zou het Rijk immers tot het machtigste blok in Europa maken. Het antwoord is (natuurlijk) geopolitiek: de Keizer zelf stond al met één been buiten Duitsland door de positie van de Habsburgse erflanden (Hongarije, groot stuk van de Balkan heroverd op de Turken).

Juridisch ziet Pufendorf maar één ruziestoker: de religie. Aangezien religie sinds de godsdienstvrede van 1555 evenwel geen reden zou mogen vormen om de integriteit van een (deel)territorium in vraag te stellen, stelt Pufendorf voor de geschillen te juridiseren en uit de sfeer van het politieke te halen. Een permanente en door alle partijen als legitiem aanziene rechtbank van arbiters (cf. "Arbitragehof") moet de ad hoc rijzende ruzies oplossen en zo de politieke cohesie vergroten, door de twistappel te verwijderen.

Het bijhorende commentaarverbod maakt natuurlijk wel de collega's constitutionalisten (gedeeltelijk) werkloos :-).

zondag, februari 20, 2011

Een Luxemburgs Europa ?


Terwijl er vandaag wordt nagedacht om België om te bouwen naar het sui generis voorbeeld  van Europa, behandelde Jacques Le Goff een paar weken terug in een zeer interessante uitzending de Franse vertaling van de Latijnse (zelf geschreven) vita van een grote Europese figuur uit de middeleeuwen: Keizer Karel IV van het Heilig Roomse Rijk. We kennen Karel IV niet zo goed, omdat hij regeert terwijl de Honderdjarige Oorlog tussen Frankrijk en Engeland in volle gang is.

De stichter van de Universiteit van Praag en de uitvaardiger van de Gouden Bul (een van de belangrijskte grondwettelijke documenten in het Heilig Roomse Rijk) behoorde tot de familie van de graven van Luxemburg. Hun huwelijkspolitiek (Karel werd opgevoed aan het hof van de jongste zoon van Filips de Schone, Karel IV de Schone van Frankrijk; hij huwde met de zus van Filips VI, de eerste Valois-koning, hij werd koning van Bohemen...) diende als voorbeeld voor de latere Habsburgers. 

De tekst werd opgesteld vóór de Gouden Bul, wanneer Karel gekozen wordt tot Rooms Koning (= de opvolger van de zittende Roomse Keizer). In het onderhoud wordt ook ingegaan op de relaties met dat andere oude Duitse huis, de Wittelsbachs, op de correspondentie van de Keizer met onder andere Petrarca en op de positie van leken (zoals Karel IV) in de sterk door de Kerk gedomineerde middeleeuwse Europese samenleving.

Alles kan hier worden herbeluisterd.

woensdag, februari 16, 2011

Toch DSK ?

(bron afbeelding: http://www.buzzraider.fr/2009/10/dsk-victime-d%E2%80%99un-lanceur-de-chaussure-video/)

Ook in Frankrijk gebeurt er best wat dezer tijden. De geruchten over een kandidatuur van Strauss-Kahn zwellen verder aan, sinds vorige week zijn echtgenote (Anne Sinclair, voormalig nieuwsanker) verklaarde dat ze haar man liever geen tweede keer het IMF ziet leiden. Een goed gemikte "petite phrase" die in elk politiek interview is teruggekomen.

Vrijwel onmiddellijk daalde een stortvloed aan kritiek neer. Niét -zoals ik had verwacht- van de linkervleugel van de PS. Tot nu toe is de strategie daar -vrij intelligent bekeken en conform mijn eigen intuïtie- om Martine Aubry op te roepen zich kandidaat te stellen. Het "pact" tussen beiden zou er dan toe moeten leiden dat DSK niet kan meedoen.

Nee, de UMP schoot (bij monde van "Rataplan" Christian Jacob, de nieuwe fractieleider in de Assemblée) à tous azimuts op de "te kosmopolitische" voormalige minister van Financiën (veel geld, bling-blingfeestjes, buitenechtelijke escapades met jonge vrouwen in Washington), die niet "Frans " genoeg zou zijn... en op de PS-primaires, die duidelijk de stad bevoordelen tegenover het platteland (maar goed, daar woont nu eenmaal ook bijna niemand meer... Frankrijk is in essentie een land van grote steden, dat desindustrialiseert en zijn landbouwsector ziet afkalven tot ongeveer Belgische proporties; in de tijd van De Gaulle werkte nog 20% in de landbouw, maar nu is dat dus gedaan). Zie ook de interessante Le Monde-chat met de vermaarde Franse socioloog Pierre Birnbaum (Paris I) over het onderwerp.

DSK maakt zondag zijn wederoptreden op het acht uur-nieuws van France 2. Belangrijk moment ! Op dit platform kondigde toenmalig aftredend Europese Commissie-voorzitter Jacques Delors in 1995 aan dat hij géén kandidaat zou zijn om Mitterrand op te volgen als president. Geïnterviewd door... Anne Sinclair, mevrouw DSK vandaag. Delors stond toen op een hoge populariteit in de peilingen en had de hele PS achter zich kunnen krijgen. Lionel Jospin verving hem... en werd verslagen met ongeveer dezelfde cijfers als Royal door Sarkozy in 2007.

Sarkozy sukkelt momenteel nogal met zijn populariteit. Zelfs de magistraten zijn deze week over heel Frankrijk in staking gegaan, uit protest tegen een gratuit-populistische uithaal van de president tegen hun korps, dat zich onrechtvaardigd behandeld voelt (overlast aan te behandelen dossiers, krijgen altijd de schuld als er iemand verkeerdelijk wordt vrijgelaten, te veel korte-termijnwetgeving...). 

Donderdag deed hij een uitzending à la Hugo Chavez op TF1. Negen Fransen mochten de president (braaf) ondervragen over zijn beleid. De oervervelende uitzending (2,5 uur, ik heb het zelf maar twintig minuten volgehouden) gaf de indruk dat Sarko niet meer weet hoe hij nog kan vernieuwen. Uitlatingen die normaal provoceren, laten nu onverschillig. 

maandag, februari 14, 2011

Morel

Delicaat onderwerp, maar de eerste paragrafen van het artikel van Jean Quatremer stemmen toch wel tot nadenken.
(bron: Coulisses de Bruxelles)
Marlène Mercier, députée du Front National, vient de mourir à 38 ans, d’un cancer. Les chaines de télévision lui consacrent de longs sujets et la presse nationale est éplorée : cette mère de deux enfants qui disparaît si tôt, la France est bouleversée. Alors qu’elle n’habite pas Paris, l’évêché accepte que ses funérailles soient organisées à Notre-Dame. Le patron de l’UMP, avec lequel elle a fait ses études et un bout de chemin politique avant de rejoindre la formation fasciste, accepte, à la demande de son mari, ancien président du FN, de prononcer son oraison funèbre. Près de vingt-cinq mille personnes assistent à ses funérailles, dont de nombreux politiciens des partis démocratiques qui lui ont rendu un vibrant hommage… C’est un grand moment d’unité nationale. Il faut dire que, dès qu’elle a appris sa maladie, cette ancienne miss France l’a annoncée et médiatisée avec la complicité des médias. Le Figaro lui a immédiatement offert une chronique hebdomadaire pour qu’elle raconte son combat contre la maladie et elle a même écrit un livre. Elle est passée régulièrement sur les plus grandes antennes du pays. En deux ans, elle est devenue une véritable icône. D’où l’émotion suscitée par son décès, en dépit de son appartenance au FN et de sa virulence raciste qui l’a rendue célèbre.

Inconcevable ? Vous avez raison. C’est non seulement inconcevable en France ou dans n’importe quel pays démocratique, mais aussi en Belgique francophone où le FN est totalement isolé (et réduit à la portion congrue). En revanche, cela l’est tout à fait en Flandre. 

zondag, februari 13, 2011

De essentie

Zeer goed opiniestuk van Eva Brems, die op de juiste nagel slaat. Ik had als student het genoegen naast haar te zitten op het Gentse Vlaams Blok-proces in april 2004 (een episode die zowat iedereen vergeten lijkt te zijn). In de toenmalige hysterische sfeer (nagenoeg iedereen verketterde de uitspraak, advocaten van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen/Liga voor de Mensenrechten waren de enigen die de uitspraak op tv mochten verdedigen, politici keken allemaal de andere kant uit) was ze toen ook een van de weinigen die zich vragen stelde bij het sluipende eenheidsdenken in Vlaanderen. De herinnering kan persoonlijk en subjectief zijn, maar ik heb de indruk dat er in de periode 2004-2011 een steile en plotse achteruitgang is geweest (of opstoot van communautaire koorts, zo je wil). Maar niet veel mensen zagen die ontwikkeling in...

(bron: evabrems.be/radicaal)

Twee dagen op een buitenlands congres, en zelfs daar achtervolgde mij de Belgische politiek. Ze zijn bezorgd, de collega’s mensenrechtenprofessoren. “Jullie zijn toch in de greep van separatisten, hè?”, “Lukt het wat om op te boksen tegen die radicalen?” De blik van een buitenstaander opent de ogen.

Is het separatisme waarmee we geconfronteerd worden? Hebben we te maken met radicalen? Ja natuurlijk, als je er even bij stilstaat. N-VA voorzitter Bart De Wever heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij streeft naar Vlaamse onafhankelijkheid. Dat is behoorlijk radicaal. Zo radicaal zelfs dat het enkele jaren geleden als totaal onhaalbaar werd weggelachen. Toch voelt het zo niet aan als je er middenin zit. Integendeel.

Voor een groot deel van de publieke opinie ben je intussen een slechte Vlaming als je de NV-A niet achterna loopt. Hoe is deze copernicaanse omwenteling tot stand kunnen komen? Gewenning is een verklaring. Wat je al lang weet of wat je vaak hoort, beschouw je niet meer als radicaal. Mankracht is er ook een. Het discours van een partij met bijna 32 procent van de kiezers (N-VA in 2010) noem je minder makkelijk radicaal dan een partijtje dat net geen 5 procent waard is (N-VA in 2003). En dan is er nog de camouflage natuurlijk: Bart De Wever als Universele Vlaming: goed in het vlees, geestig en tegen alles wat niet marcheert: Dat kan toch geen radicaal zijn? Vlamingen zijn niet radicaal. Nooit de kop boven het maaiveld.

Tja, sinds 13 juni is ons land in handen van de N-VA, daar kan je niet onderuit. En die weten heel goed waar ze met ons land naartoe willen Ze maken soms vreemde bokkensprongen (zoals toen ze eerst de financieringswet helemaal niet en daarna absoluut wel wilden bespreken), maar fundamenteel staan de neuzen daar allemaal in dezelfde richting. Hun strategie is gebaseerd op de overtuiging dat dit een uniek momentum is. Misschien komt er nooit nog zo’n kans voor hen, misschien zijn zij nooit meer zo sterk en de andere Vlaamse partijen zo zwak.

Het einddoel van de N-VA is een onafhankelijk Vlaanderen. Maar omdat ze ook wel weten dat de meeste Vlamingen dit eigenlijk niet willen, perfectioneren ze zich in de kunst om het voor te stellen alsof ze het land enkel willen hervormen. In de feiten gaan ze voor de afbraak. Met een mooi eufemisme wordt dit omschreven als een keuze voor de evolutie in plaats van de revolutie. Als ze al ooit bereid zullen zijn om een compromis te steunen, dan zal het enkel zijn als dat compromis de federale staat verder uitholt. Vervolgens kunnen ze dan makkelijker aantonen dat die federale staat toch eigenlijk maar weinig meer om het lijf heeft. Om het duidelijker te stellen: de N-VA wil geen oplossingen. Wat ze wel willen is het virus in het systeem brengen, de houtworm in de balk. En daarom juist zijn het radicalen: Radicalisme is de bereidheid om de uiterste consequentie uit een denkwijze te aanvaarden en in daden om te zetten.

Zo wil de N-VA homogene bevoegdheidspakketten, maar stelt tegelijk voor om stukken van de sociale zekerheid op te splitsen. Ze willen de solidariteit tussen personen gewoonweg niet behouden, dat hebben we de voorbije maanden genoeg gezien. Ze stelden voor om de werkloosheidsuitkeringen te defederaliseren, een van de voornaamste sokkels van de interpersoonlijke solidariteit in ons land. Een werkende Vlaming betaalt mee voor een werkloze Waal, een werkende Waal betaalt mee voor een werkloze Vlaming. Ze wilden ook de kinderbijslag splitsen. In beide dossiers aanvaarden ze voorlopig dat de financiering federaal blijf. Maar de zaak nu splitsen, bereidt de vraag voor om de volgende staatshervorming ook die financiering te defederaliseren.

De focus van de N-VA ligt op zoveel mogelijk naar Vlaanderen overhevelen, niet op efficiëntie. Het luik rond justitie was daarvan een sprekend voorbeeld. De gerechtelijke organisatie splitsen zal leiden tot een ongelooflijke complexiteit, tot een kluwen in Brussel, tot slechtere rechtsbedeling. Ook dit is een virus in het systeem, want al snel zou de roep weerklinken om ook de gerechtelijke wetboeken te gaan splitsen omdat die niet langer aangepast zijn aan de verschillende organisatie en structuren.


Met de staatshervorming die de N-VA zo graag wil tekenen, krijgen we meteen de garantie erbij dat het binnen 5 of 10 jaar weer van dattum is. Bart De Wever wil helemaal geen communautaire pacificatie. Hij werkt aan het einde van België zonder dat de bevolking dit wil en tegen het algemeen belang van Vlaanderen, omdat de ultieme consequentie is dat we met Brussel ons venster op de wereld opgeven . En wie dat nog durft aanklagen, is op den duur bijna zelf een radicaal.

donderdag, februari 10, 2011

(echt) cruciaal moment in de formatie


De nieuwe truc van Reynders kan zowel gericht zijn tegen de groenen, als tegen de sp.a. Waarschijnlijk tegen beiden. PS en sp.a moeten hier absoluut het been stijf houden en een regering Leterme IIbis vermijden, of sp.a zal in Vlaanderen verder marginaliseren. Het zou zottigheid zijn om de grootste politieke familie (39 zetels op 150) op te offeren aan een veto van De Wever, die maar al te graag met een CD&V/MR/openVLD-formule zou werken.

Het is veelzeggend dat de nota-Vande Lanotte plots wordt gebruikt voor het institutionele luik. Dààr ligt dan toch het probleem niet voor de N-VA (hoewel er "nee, tenzij" was geantwoord begin januari). N-VA wil een centrum-rechtse hegemonie in Vlaanderen vestigen, van waaruit vervolgens met een min of meer hegemoon centrum-links Wallonië-Brussel wordt onderhandeld. Wat uiteindelijk moet leiden tot onafhankelijkheid. N-VA denkt niet aan de eerstkomende staatshervorming, maar aan het afbreken op lange termijn van de elementen die het federale niveau coherent kunnen doen werken. Voor hen is het "Hoe asymmetrischer, hoe liever".

Voor het land is het geen goed idee opnieuw een asymmetrische regering in het zadel te brengen. Als er een Franstalig "front" blijft, is de kant ook groot dat het daar naartoe gaat. Het beleid wordt zo federaal compleet onleesbaar.

Er m.i. is nood aan een coherente oppositie:
- ofwel sp.a én PS in de oppositie (maak dan maar eens een regering, Reynders !),
- ofwel beiden in de regering (84 zetels, met een tripartite plus N-VA voor de staatshervorming = 114 zetels op 150)
- ofwel verkiezingen.

Hopelijk hebben de verantwoordelijken bij sp.a en PS de langere termijn in het achterhoofd en laten ze zich niet uiteen spelen zoals in 2007. Anders dreigt de PS keizer te worden van een onafhankelijke linkse woestijn. En is sp.a veroordeeld tot de schepencolleges van de grotere steden in Vlaanderen.

Bron: De Standaard Online (10 februari).

Didier Reynders speelt met het idee om de onderhandelingen op te splitsen. Dat beweert alleszins Le Soir. Een groep zou zich bezig houden met sociaaleconomische dossiers, een andere met de staatshervorming. En aan die twee tafels hoeven niet dezelfde partijen te zitten.
Mogelijk weten de Franstaligen al meer. Deze ochtend zat informateur Reynders twee uur samen met de voorzitters van de Franstalige partijen. Hij heeft er een werkmethode afgesproken voor de communautaire onderhandelingen.

Dat hij daarbij niet met een wit blad begint, schemerde gisteren al door. Hij zal dus geen gebruik maken van het bestaande maar onbenutte grondwetsartikel 35, waarin de gewesten bepalen wat het federale niveau nog mag doen. De MR is nochtans al lang voorstander van die methode. Maar Reynders zou nu toch nog willen voortbouwen op de bestaande nota's van Vande Lanotte, De Wever en ook Di Rupo.

Na afloop van het gesprek met de Franstaligen, maakte ook PS-voorzitter Elio Di Rupo duidelijk dat van een tabula rasa geen sprake mag zijn. 'Eén ding is zeker en dat is dat er toch heel veel gewerkt is', zei Di Rupo. 'Ik veronderstel dat we dat diepgaande werk zullen gebruiken.' Ook volgens CDH-voorzitser Joëlle Milquet is er 'nooit sprake geweest' van het artikel 35.

Reynders preformateur?

Volgens Le Soir broedt Reynders bovendien op het idee om niet alleen voor de staatshervorming, maar ook voor de sociaaleconomische dossiers een onderhandelingsmethode op poten te zetten. In zijn opdracht die hij vorige week van de koning kreeg, staat nochtans nadrukkelijk dat hij zich moet concentreren op een akkoord over BHV, de bevoegdheidsoverdrachten en de duurzame financiering van de federale staat.

Maar de Franstalige krant zegt dat Reynders het niet zit zitten om zich te laten 'insluiten' door de aanslepende communautaire dossiers. Meerder bronnen zouden aangeven dat Reynders hoopt op een uitbreiding van zijn missie, waarbij hij dan als een soort van preformateur van de volgende regering kan gelden.

De informateur oppert de piste om twee onderhandelingstafels op te stellen: een voor de staatshervorming en een voor de sociaaleconomsiche dossiers, aldus Le Soir. En aan die tafels zitten niet noodzakelijk dezelfde partijen, zo klinkt het. Maar of dit idee met name aan Vlaamse kant op veel bijval kan rekenen, is twijfelachtig. De Vlamingen willen de gesprekken over de hervorming immers niet te veel zien uitwaaieren.

zondag, februari 06, 2011

Wees verontwaardigd... en vergeet het verzet niet


In Frankrijk kent het pamflet "Indignez-vous!" ("wees verontwaardigd") van oud-gedeporteerde Stéphane Hessel (°1917) een groot succes. Hij spoort de burgers (en vooral de jeugd) aan zich sterker te verzetten tegen onrecht en machthebbers consequent ter verantwoording te roepen. Het schrijfsel is een herinnering aan de enorme duw in de rug die de oorlog is geweest bij het ontstaan van de Sociale Zekerheid, de Europese integratie en de verdere democratisering van de Westerse samenlevingen.


Het verzet tijdens WOII heeft in Frankrijk een groot prestige, aangezien het symbool staat voor het doorleven van de "echte", republikeinse waarden (vrijheid, gelijkheid, solidariteit) onder de Duitse bezetting. Dit in tegenstelling tot de evenzeer wijd verspreide collaboratie (Vichy)- of accomodatiementaliteit, die tot op vandaag nog gevoelig ligt (onder andere voormalig president François Mitterrand had een administratieve functie met enig gezag in de eerste jaren van Vichy). Het programma waarmee boegbeelden uit het verzet in 1943-1944 naar voor kwamen, vormde de basis voor de Sociale Zekerheid en voor het algemeen herstichten van de Republiek.

De beleidsverantwoordelijken konden moeilijk anders dan dit relatief linkse geheel, dat in de lijn lag van de verwezenlijkingen van de regering-Blum, die in 1936 aan de macht kwam (Volksfront van Communisten, Socialisten en Radicalen), ten uitvoer brengen. Blum werd overigens gedeporteerd naar Büchenwald door Pétain, na een schijnproces.

Het gemeenschappelijk programma van het verzet is een belangrijk moment in de Franse geschiedenis, aangezien het de hele Franse politiek duurzaam centrum-links/etatistisch verankert. Als de 'gaullistische' vleugel van Sarkozy's partij vandaag een stuk etatistisch is, ligt dat niet alleen aan de Gaulle zelf (in Londen/Noord-Afrika), maar ook aan het publiek (in Frankrijk!) waar hij zijn stempel op probeerde te drukken. Door het diskrediet van Pétain (die zelf ijverig anti-semitische propaganda verspreidde) lag het veld open voor een gematigd centrum-rechts... dat zonder problemen de banken nationaliseerde !

Wat meteen het hele politieke debat ernstig naar links heeft verschoven. Tot in de jaren '80 haalde de Communistische Partij met gemak meer dan 20%. Dat Frankrijk in de Vijfde Republiek amper 14 jaar een linkse president heeft gekend en 15 jaar een linkse eerste minister, heeft niet gezorgd voor een radicaal andere koers: ook "rechtse" politici zijn er als de dood voor om te raken aan de verworvenheden van na de oorlog (met uitzondering van Giscard en Sarkozy, wat dan ook te merken valt aan hun populariteit).


Jean-Noël Jeanneney komt in zijn wekelijkse radio-uitzending op France Culture terug op de periode van de Conseil National de la Résistance met Claire Andrieu, net als hij professor aan de École doctorale van Sciences Po (beiden animeerden een paar jaar terug een zeer interessant methodologisch seminarie toen ik er zelf nog student was).